Ramadan is de negende maand van de islamitische kalender. Deze is afhankelijk van de maanstand en telt twaalf maanden van ieder 29 of 30 dagen. Het islamitische jaar is hierdoor ongeveer 11 dagen korter dan de gregoriaanse (westerse) jaartelling, waardoor het begin en einde van de ramadan elk jaar ongeveer elf dagen naar voren schuiven.
Het begin en het einde van de Ramadan wordt vastgesteld door de waarneming van de nieuwe volle maan in Mekka. Sommigen houden zich aan de daadwerkelijke waarneming daarvan, andere richten zich op andere locaties, zoals het land waar ze wonen of het land van herkomst. In bijvoorbeeld Turkije wordt het begin en het einde van de ramadan van te voren vastgesteld door de overheid.
Vasten
Het vasten (saum of sijaam) tijdens de maand ramadan behoort tot de vijf zogenaamde zuilen, de religieuze plichten die iedere moslim moet nakomen. Behalve het vasten zijn deze plichten het uitspreken van de geloofsbelijdenis (sjahada), het gebed (salaat), de godsdienstige belasting (zakaat) en de bedevaart naar Mekka (haddj).
Volgens de Koran vond tijdens de Ramadan de openbaring van de Koran plaats. Dit gebeurde tijdens de heilige nacht, Leilat Al Qadr, de nacht van de lotsbestemming. Deze valt meestal rond de 27ste dag van de vastenmaand. Deze gebeurtenis waaraan het Koranvers Soerat Al Quadr (XVII) is gewijd, wordt in de moskeeën herdacht. Volgens de traditie opent de hemel zich om middernacht en kan iedereen die dat moment naar de hemel kijkt een wens doen.
Het vasten begint bij zonsopgang en eindigt met de zonsondergang. Tijdens de vastenperiode moeten moslims zich van de dageraad tot zonsondergang onthouden van eten, drinken, roken en seksueel verkeer. Sommige moslims gebruiken in deze periode ook geen medicijnen. Het vasten tijdens de ramadan is vanaf de puberteit verplicht voor alle gelovigen. Een uitzondering wordt gemaakt voor mensen die ziek zijn, voor reizigers en voor zwangere en menstruerende vrouwen. Gelovigen die om één van deze redenen niet aan de verplichtingen van de Ramadan kunnen voldoen, halen het aantal vastendagen in de loop van het jaar in. Oudere en ziekere mensen die te verzwakt zijn om aan deze geloofsverplichting te voldoen, kunnen het vasten vervangen door een gift ter hoogte van de prijs van het voedsel van de behoeftige medemens.
Als het vasten bij zonsondergang wordt verbroken gebeurt dit gewoonlijk door het nuttigen van dadels en warme melk. Na het avondgebed wordt een maaltijd gebruikt, de ftour, waarvan de harira (een volle soep), het belangrijkste bestanddeel is. Daarnaast harira worden vaak honinggebakjes geserveerd.
Ongeveer twee uur later, na het laatste gebed, wordt de Ihacha, de hoofdmaaltijd gebruikt. Hierbij worden de beste gerechten uit de Marokkaanse keuken geserveerd. Tijdens de Ramadan wordt vaak na deze hoofdmaaltijd een bezoek aan de moskee gebracht. De gelovigen komen dan bijeen voor het gebed, tarawith, waarbij verzen uit de Koran worden gereciteerd. De volgende ochtend wordt voor zonsopgang nog een korte maaltijd, de shoor, genuttigd.
Behalve dat de ramadan een getuigenis van het geloof in God is, bevordert de vastenmaand ook de gelijkheid tussen armen en rijken, doordat eenieder de honger van de behoeftige ervaart. De Ramadan is daarom een periode van onderlinge hulp en solidariteit tussen de gelovigen, of ze nu arm of rijk zijn.
Turkse en Marokkaanse moskeeën en zelforganisaties organiseren tijdens de ramadan verschillende activiteiten voor de gelovigen. Daarnaast vinden er om wederzijds begrip te vergroten, diverse voorlichtingsactiviteiten plaats voor andere bevolkingsgroepen en wordt de buurt vaak een middag uitgenodigd gemeenschappelijk het vasten te breken.